بازخوانی یک تناقض‌گویی: تدارکاتچی هستم؛ نیستم!

 
 

گروه سیاسی- محمد مهدی تهرانی: اگرچه خاتمی امروز اظهارات خود مبنی بر تدارکاتچی بودن رئیس‌جمهور در ایران را تکذیب می‌کند اما این بیان خاتمی همواره مورد اشاره سران جبهه اصلاحات قرار می‌گرفت تا با گریز به باز پس گیری لوایح دوقلو و ذکر عدم ایستادگی های خاتمی او را برای ایفای نقش ریاست جمهوری فاقد اقتدار لازم ارزیابی کنند. چنانچه سعید حجاریان نیز رسماً تصریح کرده بود: «خاتمی تدارکاتچی است و قطعاً رئیس جمهوری را که تدارکاتچی باشد، نمی پسندم».

روزنامه اعتماد طی مقاله ای با اشاره به این بیان خاتمی نوشته بود: «آیا اگر رئیس جمهور شود، قدرتی خواهد داشت یا خیر؟ چرا باید به او رأی بدهم؟ کدام خواسته اساسی و سرنوشت ساز را می تواند اجابت کند؟ توصیه می کنم ایشان وارد میدان انتخابات نشود زیرا با اطمینان می توانم بگویم آقای خاتمی با سخنانی که گفته است، این بار نیز همان آقای خاتمی خواهد بود که بعد از پایان دو دوره ریاست جمهوری دست هایش را از هم باز کرد و مظلومانه گفت: "به خدا من بی تقصیرم، من فقط یک تدارکاتچی بودم؟"»

روزنامه كارگزاران نیز طی یادداشتی نوشته بود: «خاتمي قهرمان ناشناخته نيست و قهرمانان همواره ناشناسند و در سايه كمتر به ميدان مي آيند كه اعتبارشان پيروزي آفرين است اما قهرمان اصلاح طلبان كارنامه اي از خود به جاي گذاشته كه قابل نقد است و بسياري بر او خرده مي گيرند كه نتوانسته به آنچه كه وعده داده بود، عمل كند خاتمي خود گفته بود رئيس جمهور در حد تداركاتچي است. لوايح دوگانه اش براي افزايش اختيارات رئيس جمهوري به تصويب نرسيد. حال آيا جامعه از وي نخواهد پرسيد كدام اختيارات رياست جمهوري افزايش يافته كه مقامش را از حد تداركاتچي بالاتر مي برد و يا كدام شرايط تغييركرده كه او ديگربار مي خواهد از اين مسير اصلاحات را به پيش ببرد.»

و این بار خاتمی ترجیح داد به جای پاسخ به سوال همسویان خود صورت مسئله را پاک کند تا دیگر علامت سوالی برای پاسخ دادن نمانده باشد. خاتمی در بوشهر در پاسخ به اين سؤال كه آيا معتقديد رئيس جمهور يك تداركاتچي است، گفت: «بنده اصلاً نگفتم رئيس جمهور تداركاتچي است! گفتم آنهايي كه مي‌گويند رئيس جمهور فقط رئيس دولت است و مجري قانون اساسي نيست، رئيس جمهور تداركاتچي مي‌خواهند!»

شاید آقای خاتمی فراموشکار شده باشد، اما قطعا ملت به خاطر دارد اسفند ماه سال 1382 را که رئیس جمهور مصاحبه مطبوعاتی‌اش را زیر باران و با چتر برگزار کرد. او در آنجا از لوایح دوقلو و بازپس گیری آن سخن گفت و پیکان تند و تیز نقد را به جانب شورای نگهبان قانون اساسی گرفت: «عزيزان من اگر جاي نظارت را قيموميت بگيرد، اگر كسي كه مسؤول نظارت است، به دستگاههاي رسمي كشور كه مسئول هستند، اعتماد نكند و براي تأمين نظرات خودش، تشكيلات اطلاعاتي موازي درست كند و به قول خودشان از ماهها بلكه سالها پيش روي افرادي كه احتمال دارد بيايند، كار كند و مسائلي از اين دست، مشكلات عمده‌اي بوجود مي آيد.»

حتماً خاتمی آن روز را به خاطر دارد. شورای نگهبان به خاطر مخالفت با لوایح دوقلوی دولت، مستقیماً از سوی رئیس جمهور مورد تندترین طعنه ها قرار گرفت: «اين مردم ناظر مي‌خواهند، سياستگذار مي خواهند ولي اين مردم قيم نمي‌خواهند.» او با تأکید بر اینکه لوایح دو قلو با شکست مواجه شده اند، ادامه داد: «بنده اين لوايح را لااقل لايحه اختيارات خودم را از مجلس پس خواهم گرفت و اعلام مي‌كنم كه با شكست روبرو شد.»

خاتمی به طعنه‌ها و کنایه‌هایی که باب میل تندروهای اصلاحات بود، ادامه داد و گفت که اگر رييس‌جمهوري بيايد كه مورد پسند نباشد، احتمال قوي مي‌دهد كه همين اختيارات نيم‌بند هم از او گرفته شود. او ادامه داد: «عيبي هم ندارد؛ براي مردم مشخص مي‌شود كه رييس‌جمهورشان چه كسي است و چه اختياراتي دارد. توقع را در همان حد براي آن بدانند و بدانند كه در ديدگاه بعضي‌ها، رييس‌جمهور اولين مقام رسمي كشور بعد از مقام رهبري و مسئول اجراي قانون اساسي كه سوگند ياد كرده از اسلام، حقوق و آزادي‌هاي مردم دفاع كند، نيست، بلكه رييس جمهوري كه تعبير و تفسير جديد مي شود، تداركچي دستگاههاي ديگر است.»

در واقع خاتمی صراحتا اعلام کرد که رئیس جمهور در شرایط کنونی و با قوانین حاضر شأن یک تدارکاتچی را دارد. او باز هم ادامه داد و حرف‌هایی گفت شاید نه برای آن روز که برای مثل امروزی که باز هم هوای تدارکاتچی بودن به سرش زده است. او با لحنی گلایه‌آمیز و پرغصه گفت: «اين را مردم بدانند و توقعشان هم در همان حد باشد، اشكالي ندارد. من به همين دليل لوايح خود را پس مي گيرم و با مجلس هم هيچ مشكلي ندارم و اعلام مي‌كنم كه مي‌مانم و اعلام مي كنم سرجايم هستم و با دوستان خود هم همكاري ميكنم و اميدوارم كه در اين مدت هم بتوانم كارهاي خوبي را كه دولت در عرصه‌هاي اقتصادي و اجتماعي كرده است، ادامه دهيم و هم در عرصه‌هايي كه كارهايي نيمه تمام مانده است به انجام برسانيم.»

اما خاتمی که پیش‌تر دو شرط برای اعلام کاندیداتوری خود در انتخابات ذکر کرده بود و پیش از این نیز رئیس‌جمهور را تدارکاتچی لقب داده بود، امروز کدام اختیارات تغییر کرده است که باز عزم کاندیداتوری کرده؟ آیا با پاک کردن صورت مسئله مشکل حل می شود؟

با این همه اصلاً مهم نیست که خاتمی گفته تدارکاتچی بوده یا نگفته است. مهم آن است که یاران خاتمی و دوستان وی نیز به اقتدار و ایستادگی خاتمی امید چندانی ندارند. بسیاری از چهره های برجسته جریان اصلاحات تا کنون اذعان داشته اند که خاتمی مرد عمل نیست. محسن کدیور از این جمله است: «آقای خاتمی یک حسنی دارند و آن اینکه انسان صادقی هستند و هنوز هم صادق هستند. اما در عرصه سیاست، صداقت کافی نیست، بلکه کیاست هم لازم است... شما یک مورد را نشان بدهید که سران محافظه کاران از موضع خودشان عقب نشسته باشند و یک مورد را هم نشان دهید که آقای خاتمی در موضع خود ایستاده باشد. من همیشه گفته ام که خط قرمز ایشان کجاست؟... آیا 8 سال زحمت کشیدیم که به همین جا برسیم؟»

و امروز پرایدی که به قول سعید حجاریان توانایی کشیدن 20 میلیون رأی را نداشت بار دیگر عزم کاندیداتوری کرده است تا ثابت کند که او حتی اکنون نیز بر سر حرف هایش نمی ایستند. روزی برای کاندیداتوری شرط و شروط می گذارد و روز دیگر بدون توجه به شرط های خود اعلام آمادگی می کند. امروز دوستان خاتمی هم دیگر می دانند که باید عبایی در قد خاتمی برای او تدارک دید. خاتمی توان دگرگون کردن اوضاع و ایجاد فضای جدید و تازه ای را ندارد و این اعتراف مکرر داعیان جبهه اصلاح طلبی است؛ چنانکه پورنجاتی هم می‌گوید: «سفينه اصلاحات آقاي خاتمي را ياراي عبور از منظومه شمسي نيست. با خاتمي تنها مي توان در همين كهكشان زندگي كرد.»